પિત્તાશયની પથરી (ગૉલસ્ટોન)
તેને પિત્તની પથરી પણ કહે છે.
ટૂંકમાં
પિત્તાશયની પથરી એ સખત પથરી છે, જે પિત્તાશયમાં બને છે. પિત્તાશય એ લિવરની નીચે આવેલી એક નાની કોથળી છે, જેમાં પિત્ત ભેગું રહે છે.
ઘણા લોકોને પિત્તાશયમાં પથરી હોય છે, પણ કોઈ લક્ષણ નથી હોતું અને કોઈ સારવારની જરૂર નથી પડતી. જ્યારે પથરીથી દુખાવો થાય કે કોઈ તકલીફ ઊભી થાય, ત્યારે સામાન્ય સારવાર દૂરબીનથી ઓપરેશન કરીને પિત્તાશય કાઢી નાખવાની છે.
તાવ, આંખો પીળી પડવી, અથવા કલાકો સુધી ચાલતો દુખાવો હોય તો તરત સારવાર જરૂરી છે.
આ શું છે
ઘણા લોકોને પિત્તાશયમાં પથરી હોય છે, પણ કોઈ લક્ષણ નથી હોતું. જ્યારે પથરી પિત્તાશયનું મોઢું રોકે છે ત્યારે દુખાવો થાય છે, અને તેનાથી પિત્તાશયમાં ઇન્ફેક્શન, કમળો કે સ્વાદુપિંડમાં સોજો થઈ શકે છે.
પિત્ત એ લિવરમાં બનતો પાચનનો રસ છે. પિત્તમાં રહેલા પદાર્થો, મોટા ભાગે કોલેસ્ટરોલ, સખત થઈને ગાંઠા બનાવે ત્યારે પથરી બને છે. પથરી રેતીના કણ જેટલી નાની કે લખોટી જેટલી મોટી હોઈ શકે છે, અને એક કે ઘણી હોઈ શકે છે.
લક્ષણો
- પેટના ઉપરના જમણા ભાગમાં કે ઉપરના વચ્ચેના ભાગમાં દુખાવો, ઘણી વાર ભારે કે ચરબીવાળું ભોજન લીધા પછી
- પીઠ કે જમણા ખભા સુધી ફેલાતો દુખાવો
- રહી રહીને હુમલાની જેમ આવતો દુખાવો, જે થોડા કલાકો સુધી રહી શકે છે
- ઉબકા આવવા અથવા ઊલટી
- તેલવાળો ખોરાક ખાધા પછી પેટ ફૂલવું કે તકલીફ થવી
તરત મદદ લો, જો
- દુખાવો ઘણા કલાકો સુધી રહે અથવા ખૂબ સખત હોય
- તાવ સાથે ધ્રુજારી (ઠંડી લાગવી) હોય
- આંખો કે ચામડી પીળી પડે, અથવા પેશાબ ઘેરા રંગનો થાય
- વારંવાર ઊલટી થતી હોય
ઇમરજન્સીમાં સુહાની હોસ્પિટલની કોઈ પણ શાખામાં આવો — બંને 24×7 ખુલ્લી છે — અથવા સૌથી નજીકના ઇમરજન્સી વિભાગમાં જાઓ.
આ કેમ થાય છે
પિત્તાશયની પથરી આમનામાં વધારે જોવા મળે છે:
- સ્ત્રીઓ, ખાસ કરીને સુવાવડ પછી
- ચાળીસ વર્ષથી મોટી ઉંમરના લોકો
- જેમનું વજન વધારે હોય, અથવા જેમનું વજન ખૂબ ઝડપથી ઘટ્યું હોય
- ડાયાબિટીસ (સુગર) વાળા લોકો
- જેમના નજીકના સગાંને પિત્તાશયની પથરી હોય
તપાસ કેવી રીતે થાય છે
મોટા ભાગના કેસમાં પેટની અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (સોનોગ્રાફી)માં પિત્તાશયની પથરી દેખાઈ જાય છે. લોહીની તપાસથી લિવરની સ્થિતિ અને ઇન્ફેક્શન જોવાય છે. જો પથરી પિત્તનળીમાં સરકી ગઈ હોવાની શક્યતા હોય, તો ઓપરેશન પહેલાં ખાસ MRI સ્કેન (MRCP) કે એન્ડોસ્કોપીની તપાસની સલાહ આપી શકાય છે.
ઓપરેશન વિના સારવાર
જે પથરીથી કોઈ લક્ષણ ન હોય, તેને સામાન્ય રીતે એમ જ રહેવા દેવામાં આવે છે. ભારે, તેલવાળું ભોજન ટાળવાથી દુખાવાના હુમલા ઘટી શકે છે, પણ તેનાથી પથરી નીકળી જતી નથી.
સુહાની હોસ્પિટલમાં સારવાર
દવાઓથી પિત્તાશયની પથરી ભરોસાપાત્ર રીતે દૂર થતી નથી. જ્યારે પથરીથી લક્ષણો થાય, ત્યારે સામાન્ય સારવાર લેપ્રોસ્કોપિક (દૂરબીનથી) ઓપરેશન કરીને પિત્તાશય કાઢી નાખવાની છે, જેને લેપ્રોસ્કોપિક કોલેસિસ્ટેક્ટોમી કહે છે. પિત્તાશય વિના પણ તમે સામાન્ય રીતે જીવી અને ખાઈ શકો છો.
આ ઓપરેશન કેમેરા અને પાતળાં સાધનોની મદદથી ત્રણ કે ચાર નાના ચીરા વડે કરવામાં આવે છે. ક્યારેક દૂરબીનથી શરૂ થયેલું ઓપરેશન સલામતી માટે ઓપન સર્જરીથી પૂરું કરવામાં આવે છે.
રિકવરી
મોટા ભાગના દર્દીઓ 24 કલાકની અંદર ઘરે જાય છે; કેટલાકને 48 કલાક રોકાવું પડે છે.
મોટા ભાગના લોકો બેથી ત્રણ દિવસમાં રોજનાં સામાન્ય કામ કરવા લાગે છે. ઘરે જતાં પહેલાં પાણીથી ન ભીંજાય તેવી (વૉટરપ્રૂફ) ડ્રેસિંગ લગાવવામાં આવે છે, તેથી રજા મળ્યા પછી તમે નાહી શકો છો. સામાન્ય રીતે ત્રણથી ચાર દિવસ પછી ફરીથી વાહન ચલાવી શકાય છે.
ઓપરેશન પછી તમે ઘરનો સામાન્ય ખોરાક ખાઈ શકો છો; શરૂઆત હળવા ભોજનથી કરો. જો તાવ આવે, આંખો પીળી પડે, દુખાવો વધતો જાય કે ઊલટી થાય, તો હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરો.
ચિત્રો
દર્દીઓના સામાન્ય પ્રશ્નો
શું પિત્તાશય કાઢ્યા વિના ફક્ત પથરી કાઢી શકાય?
ફક્ત પથરી કાઢવાની સલાહ આપવામાં આવતી નથી, કારણ કે જે પિત્તાશયમાં એક વાર પથરી બની હોય, તેમાં સામાન્ય રીતે ફરીથી પથરી બને છે. સ્ટાન્ડર્ડ સારવાર એ છે કે પથરી સાથે આખું પિત્તાશય કાઢી નાખવામાં આવે.
શું દવાઓ કે ઘરગથ્થુ ઉપાયોથી પિત્તાશયની પથરી ઓગળી શકે છે?
દવાઓથી પિત્તાશયની પથરી ભરોસાપાત્ર રીતે દૂર થતી નથી, અને કોઈ ઘરગથ્થુ ઉપાય તેને ઓગાળી શકે છે એવું સાબિત થયું નથી.
મને પિત્તાશયમાં પથરી છે, પણ દુખાવો નથી. શું ઓપરેશન જરૂરી છે?
સામાન્ય રીતે નહીં. લક્ષણ વિના, અચાનક જોવા મળેલી પથરી પર મોટા ભાગે ફક્ત નજર રાખવામાં આવે છે. તમારા કેસમાં આ સલાહ બદલાય તેવું કંઈ હોય તો તમારા સર્જન તમને જણાવશે.
પિત્તાશય વિના હું ખોરાક કેવી રીતે પચાવીશ?
લિવર પિત્ત બનાવતું રહે છે, જે પછી સીધું આંતરડામાં જાય છે. પિત્તાશય વિના પણ તમે સામાન્ય રીતે જીવી અને ખાઈ શકો છો.
જો પથરી પિત્તનળીમાં ફસાઈ જાય તો શું?
પિત્તનળીમાં પથરી હોય તો કમળો કે ઇન્ફેક્શન થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે પહેલાં તેને એન્ડોસ્કોપ વડે, ERCP નામની પ્રોસીજરથી કાઢવામાં આવે છે; આ પ્રોસીજર સુહાની હોસ્પિટલમાં બહારથી આવતા નિષ્ણાત (વિઝિટિંગ સ્પેશિયાલિસ્ટ) કરે છે. ત્યાર પછી પિત્તાશય કાઢવામાં આવે છે.
સારવારનો ખર્ચ કેટલો થશે?
ખર્ચ દર્દી, બીમારી, ઓપરેશનના પ્રકાર, રૂમ અને દાખલ રહેવાના દિવસો પર આધાર રાખે છે. ડૉક્ટર તમને તપાસે પછી સુહાની હોસ્પિટલ ખર્ચનો અંદાજ આપે છે.
આ પેજ સામાન્ય માહિતી માટે છે અને ડૉક્ટરની સલાહનો વિકલ્પ નથી. તમને તપાસ્યા પછી તમારા સર્જન જણાવશે કે તમારા માટે શું યોગ્ય છે.
AI ની મદદથી અનુવાદિત. અંગ્રેજી પેજ જ મૂળ આધાર છે. English
