પુરુષ નસબંધી (વૅસેક્ટોમી)
તેને સામાન્ય ભાષામાં 'નસબંધી' કહે છે.
ટૂંકમાં
વૅસેક્ટોમી એક ટૂંકું ઓપરેશન છે, જેમાં અંડકોષમાંથી શુક્રાણુ લઈ જતી બે નળીઓને કાપીને બંધ કરવામાં આવે છે. તે પછી વીર્યમાં શુક્રાણુ હોતા નથી.
તે કાયમી રહે તે માટે કરવામાં આવે છે. જે પુરુષ કે દંપતીને ખાતરી હોય કે હવે વધુ બાળકો નથી જોઈતાં, તેમના માટે તે યોગ્ય છે.
તે તરત અસર કરતી નથી. વીર્યની તપાસમાં કોઈ શુક્રાણુ બાકી નથી એવું ન દેખાય ત્યાં સુધી ગર્ભનિરોધકની બીજી કોઈ રીત વાપરવી જરૂરી છે.
આ શું છે
શુક્રાણુ અંડકોષમાં બને છે અને દરેક બાજુની એક નળી, શુક્રવાહિની (વાસ), દ્વારા આગળ જઈને વીર્યના પ્રવાહી સાથે ભળે છે. વૅસેક્ટોમી બંને નળીઓ બંધ કરે છે. અંડકોષ પહેલાંની જેમ જ પુરુષ હોર્મોન બનાવતા રહે છે, અને બનતા શુક્રાણુ શરીરમાં શોષાઈ જાય છે.
આ કોના માટે યોગ્ય છે
જે પુરુષોને પાકી ખાતરી હોય કે તેમનો પરિવાર પૂરો થઈ ગયો છે, તેમના માટે આ એક વિકલ્પ છે. દંપતીએ સાથે મળીને, ઉતાવળ વગર, અને તણાવના સમયે નહીં, આ નિર્ણય લેવો જોઈએ.
જો તમે યુવાન હો, તમારે બાળક ન હોય કે ખૂબ નાનું બાળક હોય, અથવા પતિ કે પત્નીમાંથી કોઈ એક પણ આ નિર્ણય વિશે ચોક્કસ ન હોય, તો ફરી વિચારો. નસબંધી પાછી ખોલવાનું ઓપરેશન મુશ્કેલ છે અને હંમેશાં સફળ થતું નથી.
સુહાની હોસ્પિટલમાં વૅસેક્ટોમી ફક્ત ખાનગી ધોરણે થાય છે; તે સરકારી કુટુંબ નિયોજન કાર્યક્રમો હેઠળ થતી નથી. સુહાની હોસ્પિટલ હાલમાં આયુષ્માન ભારત (PM-JAY) કે બીજી કોઈ સરકારી યોજના હેઠળ ઓપરેશન કરતી નથી.
આ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે
તે જગ્યા બહેરી કરીને (લોકલ એનેસ્થેસિયા) થાય છે અને થોડો સમય લાગે છે.
- વૃષણની કોથળીની ચામડી ઇન્જેક્શનથી બહેરી કરાય છે.
- નો-સ્કૅલ્પેલ પદ્ધતિમાં, બ્લેડથી ચીરો મૂક્યા વગર, અણીવાળા સાધનથી ચામડીમાં ખૂબ નાનું કાણું કરાય છે.
- દરેક નળીને આ કાણામાંથી બહાર કાઢીને કાપવામાં આવે છે, અને તેના છેડા સીલ કરાય છે કે બાંધવામાં આવે છે.
- નળીઓ પાછી અંદર મૂકી દેવાય છે. કાણું એટલું નાનું હોય છે કે સામાન્ય રીતે ટાંકાની જરૂર પડતી નથી.
ઓપરેશન પહેલાં અને પછી
પ્રક્રિયા પહેલાં ડૉક્ટર તે સમજાવે છે, તમારા પ્રશ્નોના જવાબ આપે છે અને લેખિત સંમતિ લે છે. પત્નીની સંમતિ પણ માગવામાં આવે છે, જોકે તે ફરજિયાત નથી. વૃષણની કોથળીના વાળ કાઢી નાખો કે કાપી નાખો, નહાઈને આવો, અને પછી પહેરવા માટે શરીરને ચોંટીને રહે તેવું અંડરવેર સાથે લાવો.
પ્રક્રિયા પછી થોડી વારમાં તમે ઘરે જાઓ છો.
વૅસેક્ટોમી પછી
- એક-બે દિવસ આરામ કરો, શરીરને ચોંટીને રહે તેવું અંડરવેર પહેરો, અને લગભગ એક અઠવાડિયું ભારે વજન ઉપાડવાનું, સાઇકલ ચલાવવાનું અને સખત કસરત ટાળો
- થોડા દિવસ હળવો દુખાવો, ચામડી પર ભૂરા-જાંબલી ડાઘ કે સોજો સામાન્ય છે
- આરામદાયક લાગે ત્યારે જાતીય સંબંધ ફરી શરૂ કરી શકાય, પરંતુ હંમેશાં ગર્ભનિરોધકની બીજી રીત સાથે
- કાપેલી જગ્યાથી આગળની નળીઓમાં અઠવાડિયાં સુધી શુક્રાણુ રહે છે. તમારા ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ, લગભગ ત્રણ મહિના કે 20 વીર્યસ્ખલન પછી તપાસ માટે વીર્યનો નમૂનો આપો
- તપાસમાં કોઈ શુક્રાણુ નથી એવું ડૉક્ટર પાકું કરે, તે પછી જ બીજી રીત બંધ કરો
જે સ્કેન અને તપાસ હોસ્પિટલમાં થતી નથી, તેની વ્યવસ્થા હોસ્પિટલ નજીકનાં સેન્ટરોમાં કરે છે.
શું બદલાતું નથી
- ઉત્થાન (ઇરેક્શન), જાતીય ઇચ્છા અને ચરમસીમા (ઑર્ગેઝમ)
- પુરુષ હોર્મોન, અને તેની સાથે અવાજ, તાકાત અને શરીર પરના વાળ
- વીર્યનું પ્રમાણ અને દેખાવ, કારણ કે શુક્રાણુ તેનો ફક્ત ખૂબ નાનો ભાગ છે
વૅસેક્ટોમી જાતીય સંબંધથી ફેલાતા ચેપ (ઇન્ફેક્શન) સામે રક્ષણ આપતી નથી.
જોખમો અને આડઅસરો
દરેક ઓપરેશનમાં જોખમ હોય છે, અને તમે સંમતિ આપો તે પહેલાં તમારા સર્જન તે સમજાવશે.
વૅસેક્ટોમી પછી થઈ શકતાં જોખમોમાં આ છે:
- ચામડી પર ભૂરા-જાંબલી ડાઘ, કે વૃષણની કોથળીમાં લોહી ભરાવું
- ઇન્ફેક્શન
- જ્યાં નળી બંધ કરી હોય ત્યાં નાની, અડતાં દુખતી ગાંઠ
- થોડા પુરુષોમાં વૃષણની કોથળીમાં લાંબો ચાલતો દુખાવો
- નિષ્ફળતા: ભાગ્યે જ નળીઓ ફરી જોડાઈ જાય છે, વહેલી કે વર્ષો પછી, તેથી જ વીર્યની તપાસ મહત્ત્વની છે
દર્દીઓના સામાન્ય પ્રશ્નો
શું વૅસેક્ટોમી કાયમી છે?
તે કાયમી રહે તે માટે જ કરવામાં આવે છે. તેને પાછી ખોલવાનું ઓપરેશન છે, પરંતુ તે મુશ્કેલ છે, અને તેનાથી હંમેશાં પ્રજનનક્ષમતા પાછી આવતી નથી. ખાતરી હોય તો જ વૅસેક્ટોમીનો નિર્ણય લો.
શું તેનાથી મારા જાતીય જીવન કે તાકાત પર અસર થશે?
ના. ઉત્થાન, જાતીય ઇચ્છા, ચરમસીમા અને પુરુષ હોર્મોન એવાં ને એવાં જ રહે છે. વીર્ય પણ એવું જ દેખાય છે.
તે કેટલા સમયમાં અસર કરે છે?
તરત નહીં. નળીઓમાં અઠવાડિયાં સુધી શુક્રાણુ રહે છે. લગભગ ત્રણ મહિના કે 20 વીર્યસ્ખલન પછી કરાતી વીર્યની તપાસમાં કોઈ શુક્રાણુ ન દેખાય ત્યાં સુધી બીજી રીત વાપરો.
નસબંધી પુરુષની કરાવવી કે સ્ત્રીની?
સ્ત્રીની નસબંધી કરતાં વૅસેક્ટોમી ટૂંકી અને સાદી પ્રક્રિયા છે, અને તે ફક્ત જગ્યા બહેરી કરીને (લોકલ એનેસ્થેસિયા) થાય છે. પસંદગી દંપતીની છે.
શું વૅસેક્ટોમીથી કૅન્સર કે હૃદયરોગ થાય છે?
આવો કોઈ સંબંધ સાબિત થયો નથી.
શું વૅસેક્ટોમી પહેલાં હું શુક્રાણુ સાચવી શકું?
હા, જો તમે શક્યતા ખુલ્લી રાખવા માગતા હો, તો સ્પર્મ બૅન્કમાં. તમારા ડૉક્ટરને પૂછો.
સારવારનો ખર્ચ કેટલો થશે?
ખર્ચ દર્દી, બીમારી, ઓપરેશનના પ્રકાર, રૂમ અને દાખલ રહેવાના દિવસો પર આધાર રાખે છે. ડૉક્ટર તમને તપાસે પછી સુહાની હોસ્પિટલ ખર્ચનો અંદાજ આપે છે.
આ પેજ સામાન્ય માહિતી માટે છે અને ડૉક્ટરની સલાહનો વિકલ્પ નથી. તમને તપાસ્યા પછી તમારા સર્જન જણાવશે કે તમારા માટે શું યોગ્ય છે.
AI ની મદદથી અનુવાદિત. અંગ્રેજી પેજ જ મૂળ આધાર છે. English
