બંને હોસ્પિટલમાં ઇમરજન્સી અને દાખલ થવાની સુવિધા 24×7વેસુ +91 95128 40052પાંડેસરા +91 74349 43000
Englishहिन्दीગુજરાતી
યુરોલોજી અને એન્ડોયુરોલોજી

કિડનીની પથરી

તેને પથરી પણ કહે છે.

ટૂંકમાં

કિડનીની પથરી એ સખત જમાવ છે, જે પેશાબમાં રહેલા ખનિજોમાંથી કિડનીની અંદર બને છે. પથરી કિડનીમાં જ રહી શકે છે અથવા નીચે યુરેટરમાં આવી શકે છે. યુરેટર એ નળી છે જે પેશાબને કિડનીમાંથી મૂત્રાશય (પેશાબની કોથળી) સુધી લઈ જાય છે.

નાની પથરી ઘણી વાર જાતે નીકળી જાય છે. મોટી પથરી, અને જે પથરી કિડનીનો રસ્તો રોકે છે અથવા ઇન્ફેક્શન કરે છે, તેને કાઢવામાં આવે છે: કાં તો પેશાબના રસ્તેથી દૂરબીન અને લેસર વડે (RIRS), અથવા પીઠમાં એક નાના કાણા વડે (PCNL).

પથરીના દુખાવા સાથે તાવ હોય, અથવા પેશાબ ખૂબ ઓછો આવે, તો તે ઇમરજન્સી છે.

AIથી બનાવેલું ચિત્ર, ડૉ. નિતિન મિત્તલે તપાસેલું. મોટું જોવા ટૅપ કરો.

આ શું છે

પેશાબ શરીરમાંથી નકામા ખનિજોને બહાર કાઢે છે. જ્યારે પેશાબ ખૂબ ઘટ્ટ હોય, ત્યારે આ ખનિજો સ્ફટિક (ક્રિસ્ટલ) બનાવી શકે છે, જે વધીને પથરી બને છે. મોટા ભાગની પથરીમાં કેલ્શિયમ હોય છે; કેટલીક યુરિક એસિડમાંથી બને છે, અને કેટલીક ઇન્ફેક્શન પછી બને છે.

કિડનીની અંદરની પથરીથી લાંબા સમય સુધી કોઈ લક્ષણ ન પણ થાય. દુખાવો સામાન્ય રીતે ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે પથરી ખસે છે અને પેશાબનો વહાવ રોકી દે છે.

લક્ષણો

  • કમરની એક બાજુ અથવા પીઠમાં અચાનક સખત દુખાવો, જે પેટના નીચેના ભાગ કે પેટ અને જાંઘના સાંધાના ભાગ (ગ્રોઇન) સુધી ફેલાઈ શકે છે
  • મોજાંની જેમ રહી રહીને ઊપડતો દુખાવો
  • પેશાબમાં લોહી
  • ઉબકા આવવા અથવા ઊલટી
  • પેશાબમાં બળતરા અથવા વારંવાર પેશાબ જવું
  • ક્યારેક કોઈ લક્ષણ જ નથી હોતું: પથરી બીજા કોઈ કારણે કરાવેલા સ્કેનમાં જોવા મળે છે

તરત મદદ લો, જો

  • દુખાવા સાથે તાવ કે ધ્રુજારી (ઠંડી લાગવી) હોય
  • પેશાબ ખૂબ ઓછો આવતો હોય અથવા બિલકુલ ન આવતો હોય
  • દુખાવો ખૂબ સખત હોય અને આપેલી દવાથી ઓછો ન થતો હોય
  • વારંવાર ઊલટી થતી હોય અને તમે કંઈ પી ન શકતા હો
  • તમારી એક જ કિડની કામ કરતી હોય, અથવા તમે ગર્ભવતી હો, અને પથરીનો દુખાવો હોય

ઇમરજન્સીમાં સુહાની હોસ્પિટલની કોઈ પણ શાખામાં આવો — બંને 24×7 ખુલ્લી છે — અથવા સૌથી નજીકના ઇમરજન્સી વિભાગમાં જાઓ.

આ કેમ થાય છે

પથરી થવાની શક્યતા વધારે છે, જો તમે:

  • પાણી ઓછું પીતા હો, અથવા ગરમીમાં કે કામ દરમિયાન તમને ખૂબ પરસેવો થતો હોય
  • મીઠું (નમક) કે માંસ ખૂબ વધારે ખાતા હો
  • પહેલાં તમને પથરી થઈ ચૂકી હોય, અથવા તમારા નજીકના સગાંને પથરી થઈ હોય
  • તમારું વજન વધારે હોય, અથવા તમને ડાયાબિટીસ (સુગર) કે ગાઉટ હોય
  • તમને વારંવાર પેશાબનું ઇન્ફેક્શન થતું હોય

તપાસ કેવી રીતે થાય છે

સામાન્ય રીતે પહેલાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (સોનોગ્રાફી) અને પેશાબની તપાસ કરવામાં આવે છે. ડાઈ વગરનો સીટી સ્કેન પથરીનું કદ અને ચોક્કસ જગ્યા સૌથી સ્પષ્ટ બતાવે છે અને સારવાર નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે. લોહીની તપાસથી ખબર પડે છે કે કિડની કેટલી સારી રીતે કામ કરે છે અને ઇન્ફેક્શન તો નથી ને.

ઓપરેશન વિના સારવાર

નાની પથરી ઘણી વાર પુષ્કળ પાણી અને પ્રવાહી પીવાથી અને દવાઓથી જાતે નીકળી જાય છે. તમારા ડૉક્ટર જણાવશે કે કેટલો સમય રાહ જોવી સલામત છે, અને પથરી નીકળી ગઈ કે નહીં તે જોવા ફરીથી સ્કેન કરાવશે.

જે પથરી નીકળતી ન હોય, વારંવાર દુખાવો આપતી હોય, કિડનીનો રસ્તો રોકતી હોય અથવા જેની સાથે ઇન્ફેક્શન હોય, તેને કઢાવી નાખવી જોઈએ; તેને એમ જ રહેવા ન દેવી જોઈએ.

સુહાની હોસ્પિટલમાં સારવાર

મોટી પથરી કાઢવામાં આવે છે. સુહાની હોસ્પિટલમાં શરીરની બહારથી શોક-વેવ સારવાર (ESWL) કરવામાં આવતી નથી; આ રીતો વપરાય છે:

  • RIRS (રેટ્રોગ્રેડ ઇન્ટ્રારીનલ સર્જરી): એક પાતળું, વળી શકે તેવું દૂરબીન પેશાબના રસ્તેથી કિડની સુધી લઈ જવામાં આવે છે અને થુલિયમ લેસરથી પથરી તોડવામાં આવે છે. ચામડી પર કોઈ ચીરો નથી મુકાતો.
  • PCNL (પરક્યુટેનિયસ નેફ્રોલિથોટોમી): આ મોટી પથરી માટે છે, જેને પીઠમાં એક નાના કાણા વડે કાઢવામાં આવે છે.
  • મિની-PCNL: આ જ ઓપરેશન વધુ નાના કાણા વડે, યોગ્ય પથરી માટે કરવામાં આવે છે.

સ્ટેન્ટ નામની એક પાતળી, નરમ નળી અંદર રાખી શકાય છે. સ્ટેન્ટ સામાન્ય રીતે બેથી ચાર અઠવાડિયાં અંદર રહે છે; ચોક્કસ સમય પથરીના કદ અને યુરેટરમાં કેટલો સોજો છે તેના પર આધાર રાખે છે. તેને OPDમાં સુન્ન કરતી જેલી લગાવીને કાઢવામાં આવે છે, અને હોસ્પિટલ તમને તારીખ યાદ કરાવે છે.

સામાન્ય નિયમ તરીકે, 1 સે.મી.થી નાની પથરીની સારવાર RIRSથી થઈ શકે છે; 1 થી 1.5 સે.મી.ની પથરી માટે RIRS પસંદ કરતાં પહેલાં બીજી બાબતો પણ ધ્યાનમાં લેવાય છે; 1.5 સે.મી.થી મોટી પથરી સામાન્ય રીતે PCNLથી કાઢવામાં આવે છે. તમારા માટે કયું ઓપરેશન યોગ્ય રહેશે, તે પથરીના કદ, સંખ્યા અને જગ્યા પર આધાર રાખે છે. ડૉ. નિતિન મિત્તલ તમારા સ્કેન જોઈને તે વિશે સમજાવશે.

રિકવરી

મોટા ભાગના દર્દીઓ 24 કલાકની અંદર ઘરે જાય છે; કેટલાકને 48 કલાક રોકાવું પડે છે.

આ પ્રોસીજર પછી સામાન્ય રીતે હોસ્પિટલમાંથી રજા મળે તે જ દિવસથી વાહન ચલાવી શકાય છે.

RIRS પછી એવો કોઈ ઘા નથી હોતો જેની સંભાળ રાખવી પડે. PCNL પછી પીઠમાં એક નાનો ઘા હોય છે. જ્યાં સુધી સ્ટેન્ટ અંદર હોય, ત્યાં સુધી વારંવાર પેશાબ જવું, થોડી બળતરા થવી અને પેશાબમાં થોડું લોહી દેખાવું સામાન્ય છે.

પુષ્કળ પાણી અને પ્રવાહી પીઓ, દવાઓ સલાહ મુજબ લો અને સ્ટેન્ટ કઢાવવા માટે આપેલી તારીખે જરૂર આવો. સ્ટેન્ટ અંદર છે તે ભૂલવું ન જોઈએ. જો તાવ આવે, સખત દુખાવો થાય, ખૂબ લોહી પડે અથવા પેશાબ ન થાય, તો હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરો.

ફરી ન થાય તે માટે

આખો દિવસ પૂરતું પાણી પીવું એ સૌથી મહત્ત્વનું પગલું છે. તમારા ડૉક્ટર નીકળેલી પથરીની તપાસ કરાવી શકે છે અને ખોરાકમાં ફેરફારની સલાહ આપી શકે છે.

  • એટલું પીઓ કે આખો દિવસ પેશાબનો રંગ આછો રહે: મોટા ભાગના પુખ્ત લોકોને શિયાળામાં રોજ 2 થી 3 લિટર અને ઉનાળામાં લગભગ 4 લિટર સુધી પ્રવાહીની જરૂર પડે છે. આમાં ફક્ત પાણી નહીં, બધાં પીણાં ગણાય છે
  • મીઠું (નમક) ઓછું ખાઓ
  • માંસ મર્યાદિત પ્રમાણમાં ખાઓ
  • ડૉક્ટર ન કહે ત્યાં સુધી દૂધ, દહીં કે કેલ્શિયમવાળી બીજી વસ્તુઓ લેવાનું બંધ ન કરો
  • તમારી પથરીના પ્રકાર મુજબ આપેલી ખોરાકની સલાહ માનો

ચિત્રો

દર્દીઓના સામાન્ય પ્રશ્નો

શું મારી પથરી જાતે નીકળી જશે?

નાની પથરી ઘણી વાર નીકળી જાય છે. તેની શક્યતા પથરીના કદ અને જગ્યા પર આધાર રાખે છે. તમારા ડૉક્ટર જણાવશે કે રાહ જોવી કે નહીં, કેટલો સમય, અને ફરીથી સ્કેન ક્યારે કરાવવો.

જો પથરીથી દુખાવો ન થતો હોય, તો પણ શું ઓપરેશન જરૂરી છે?

હંમેશાં નહીં. કિડનીની કેટલીક નાની પથરી પર ફક્ત સમયાંતરે સ્કેન કરીને નજર રાખવામાં આવે છે. મોટી પથરી, વધતી પથરી, અને જે પથરી ઇન્ફેક્શન કરે છે અથવા કિડનીનો રસ્તો રોકે છે, તેની સારવાર દુખાવો ન હોય તો પણ કરવામાં આવે છે.

શું દવાઓ કે ઘરગથ્થુ ઉપાયોથી કિડનીની પથરી ઓગળી શકે છે?

મોટા ભાગની કિડનીની પથરી ઓગાળી શકાતી નથી. પાણી, પ્રવાહી અને દવાઓ નાની પથરીને નીકળવામાં મદદ કરે છે. યુરિક એસિડમાંથી બનેલી કેટલીક પથરી દવાઓથી ઓગળી શકે છે; તમારી પથરી આ પ્રકારની છે કે નહીં, તે તમારા ડૉક્ટર જણાવશે.

શું લેસરથી પથરીનું ઓપરેશન ચીરા વગર થાય છે?

RIRSમાં દૂરબીન પેશાબના કુદરતી રસ્તેથી જાય છે, તેથી ચામડી પર કોઈ ચીરો નથી મુકાતો. PCNLમાં પીઠમાં એક નાનું કાણું કરવું પડે છે.

સ્ટેન્ટ શા માટે મૂકવામાં આવે છે, અને ક્યારે કાઢવામાં આવે છે?

સોજો ઊતરે ત્યાં સુધી સ્ટેન્ટ પેશાબનો વહાવ ચાલુ રાખે છે. સ્ટેન્ટ સામાન્ય રીતે બેથી ચાર અઠવાડિયાં અંદર રહે છે; ચોક્કસ સમય પથરીના કદ અને યુરેટરમાં કેટલો સોજો છે તેના પર આધાર રાખે છે. તેને OPDમાં સુન્ન કરતી જેલી લગાવીને કાઢવામાં આવે છે, અને હોસ્પિટલ તમને તારીખ યાદ કરાવે છે.

શું પથરી ફરીથી બનશે?

બની શકે છે. પૂરતું પાણી પીવાથી અને ખોરાકની સલાહ માનવાથી તેની શક્યતા ઘટે છે.

સારવારનો ખર્ચ કેટલો થશે?

ખર્ચ દર્દી, બીમારી, ઓપરેશનના પ્રકાર, રૂમ અને દાખલ રહેવાના દિવસો પર આધાર રાખે છે. ડૉક્ટર તમને તપાસે પછી સુહાની હોસ્પિટલ ખર્ચનો અંદાજ આપે છે.

આ પેજ સામાન્ય માહિતી માટે છે અને ડૉક્ટરની સલાહનો વિકલ્પ નથી. તમને તપાસ્યા પછી તમારા સર્જન જણાવશે કે તમારા માટે શું યોગ્ય છે.

AI ની મદદથી અનુવાદિત. અંગ્રેજી પેજ જ મૂળ આધાર છે. English

કૉલ કરોવૉટ્સઍપમૅપ પર રસ્તો